Тэхас

Матэрыял з Вікіпедыі - вольнай энцыклапедыі
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Штат ЗША

Штат Тэхас
англ. State of Texas

Флаг Тэхаса Друк Тэхаса
Флаг Тэхаса Друк Тэхаса
Штат Штат Тэхас на карце ЗША

Дэвіз штата

«Дружба»

Песня штата

« Texas, Our Texas »

Мянушку штата

«Штат Адзінокай Зоркі» [1]

Сталіца

Осцін

Найбуйнейшы горад

Х'юстан

Буйныя гарады

Сан-Антоніё , Далас , Осцін , Форт-Уэрце , Эль-Паса

Насельніцтва

29 183 290 [2] ( 2020 год )
2-е па ЗША
шчыльнасць
42,9 чал./ км²
26-е па ЗША

Плошча

2-е месца
за ўсё
696 241 км²
водная паверхня
17406 км² (2,5%)
шырыня
25 ° 50 'з. ш. па 36 ° 30 'з. ш. , 1244 км
даўгата 93°31' в. д. па 106 ° 38 'з. д. , 1270 км

Вышыня над узроўнем мора

максімальная 2 667,4 м
сярэдняя 520 м
мінімальная
0 м

Прыняцце статусу штата

29 снежня 1845 года
28 па рахунку
да прыняцця статусу
Тэхас Рэспубліка Тэхас

Губернатар

Грег Эбат

Віцэ-губернатар

Дэн Патрык

Заканадаўчы орган

Легіслатура Тэхаса
верхняя палата Сенат Тэхаса
ніжняя палата Палата прадстаўнікоў Тэхаса

Сенатары

Тэд Круз
Джон Корнін

Гадзінны пояс

Цэнтральны час:
GMT −6/ −5

Скарачэнне

TX

Афіцыйны сайт

texas.gov

Лагатып ВікіСховішча Медыяфайлы на ВікіСховішчы

Тэхас [3] [4] ( па- ангельску: Texas , амерыканскае вымаўленне: [ˈtɛksəs] , мясцовае: [ˈtɛksɪz] ; ісп. Texas , вымаўленне: [ˈtexas] ( Гук слухаць ) ) - штат [5] на поўдні ЗША . Займае 2-е месца па тэрыторыі ў ЗША (696 241 км²) пасля Аляскі , 2-е месца пасля Каліфорніі па колькасці насельніцтва (29 183 290 чалавек па выніках перапісу насельніцтва ЗША 2020 года [6] ) і па ВРП [7] . Тэхас з'яўляецца адным з цэнтраў амерыканскай сельскай гаспадаркі, жывёлагадоўлі, адукацыі, нафтагазавай і хімічнай прамысловасцей, фінансавых інстытутаў. Сталіца штата - Осцін ; адміністрацыйны падзел - акругі (254).

Назва штата паходзіць ад іспанскага слова "tejas" , а то, у сваю чаргу, ад індзейскага "táysha" , на мове плямёнаў кадда азначае "сябар", "саюзнік" (ім першыя іспанскія даследчыкі тэрыторыі называлі індзейцаў, якія ўваходзілі ў канфедэрацыю плямёнаў хасінай ). . Амерыканская абрэвіятура штата - TX. [8]

Гісторыя

TexasMap1.png
Участак пустыні на захадзе Тэхаса

Іспанская каланізацыя

Да ўрэгулявання іспанцамі і іншых імігрантаў з Еўропы, сучасная тэрыторыя Тэхаса была месцам пасялення розных індзейскіх плямёнаў: Апачі , Atacapa , Бидай , Кадзі , команчей , чэрокі , кайова , Tonkawa , Вічыта і каранкава . У 1870-я гг. апачы пакінулі Тэхас; яны былі апошнімі індзейцамі, якія займалі значную тэрыторыю штата. У цяперашні час урадам ЗША прызнаны тры карэнныя племені Тэхаса: племя Алабамаў і Кушат , племя Кікапу і племя Іслета-дэль-сюр-Пуэбло.

У 1519 годзе ўздоўж тэхаскага ўзбярэжжа прайшоў іспанскі мараплаўца Алонса Альварэс дэ Пінеда , які ўпершыню нанёс на карту берагавую лінію Мексіканскага заліва. Першым еўрапейцам, хто ступіў на зямлю Тэхаса (6 лістапада 1528 года), стаў пацярпелы караблекрушэнне канкістадор Альвар Нуньес Кабеса дэ Вака . Ён правёў шэсць гадоў у Тэхасе, наладжваючы гандлёвыя сувязі з мясцовымі плямёнамі. Першае паселішча было заснавана іспанцамі ў раёне Іслета каля сучаснага Эль-Паса ў 1682 годзе. Тым часам, усход сучаснага Тэхаса стаў асвойвацца французамі, якія пашыралі сваю калонію Луізіяна . 18 лютага 1685 года француз Рэнэ-Робер Кавалье заснаваў у заліве Матагорда форт Сэн-Луі , фарпост Францыі на тэрыторыі Тэхаса. У 1690 годзе Алонса дэ Леон перасёк раку Рыа-Грандэ і заснаваў ва ўсходняй частцы Тэхаса каталіцкую місію Сан-Францыска-дэ-лос-Тэхас. Місія размяшчалася ў раёне старой дарогі на Сан-Антоніё , найстарэйшай транспартнай артэрыі на тэрыторыі сучасных ЗША. Да канца XVIII стагоддзя ўся тэрыторыя сучаснага Тэхаса разам з Мексікай з'яўлялася часткай іспанскай калоніі Новая Іспанія .

У пачатку XIX стагоддзі ўсход Тэхаса стаў асвойвацца перасяленцамі з ЗША. Мазэс Осцін набыў 800 км²; 3 студзеня 1823 года на рацэ Бразас Стывен Осцін утварыў калонію з 300 амерыканскіх сем'яў (цяпер вядомую як «Старыя тры сотні»). У 1821 годзе Новая Іспанія, у склад якой уваходзіў Тэхас, дабілася незалежнасці ад Іспаніі , і такім чынам, Тэхас стаў часткай Мексіканскай імперыі .

Рэспубліка Тэхас

Да сярэдзіны 1830-х гг. дыктатура і беззаконне ў Мексіцы прывялі да таго, што дзяржава апынулася на мяжы распаду: тэрыторыі Тэхаса і Юкатана выказалі - паводле канстытуцыйнага права - жаданне аддзяліцца. У 1835 годзе прэзідэнт Мексікі генерал Антоніо Лопес дэ Санта-Ганна прапанаваў новую канстытуцыю, паводле якой адмянялася рабства , якое было нормай сярод амерыканскіх перасяленцаў. Акрамя таго ён узмацніў ціск на амерыканцаў, патрабуючы раззбраення і прымусовага выправаджэння нелегальных імігрантаў з памежных штатаў ЗША і аддачы іх земляў. Гэтая палітыка мексіканскага ўрада выклікала незадаволенасць сярод жыхароў Тэхаса, і паслужыла падставай да вайны за незалежнасць.

2 кастрычніка 1835 года адбылося сутыкненне тэхасцаў з атрадам мексіканскай кавалерыі каля горада Ганзалес , што прывяло да пачатку ваенных дзеянняў. 28 кастрычніка 1835 года ў бітве пры Кансепсьёне 90 тэхасцаў перамаглі 450 мексіканцаў. 2 сакавіка 1836 г. на Сходзе прадстаўнікоў амерыканскіх перасяленцаў была падпісана дэкларацыя аб незалежнасці ад Мексікі. У адказ былі пасланы мексіканскія войскі, якія ў бітве за крэпасць Алама ў Сан-Антоніа амаль цалкам знішчылі малалікі тэхаскі гарнізон пасля трынаццацідзённай аблогі . Следам, 27 сакавіка 1836 года па загадзе Лопеса дэ Санта-Аны мексіканцы пакаралі смерцю Джэймса Фэніна і каля 400 тэхасцаў у Галіядзе . Гэтыя паразы, у сваю чаргу, натхнілі тэхасцаў на стварэнне арміі, якая пад кіраўніцтвам Сэма Х'юстана выйграла 21 красавіка 1836 вызначальнае бітва ў Сан-Хасінта (Лопес дэ Санта-Ганна быў узяты ў палон).

14 мая 1836 года афіцыйныя прадстаўнікі Тэхаса і генерал Санта-Анна падпісалі дагавор аб незалежнасці ў горадзе Веласка . Аднак урад Мексікі не ратыфікаваў гэтую дамову, пакідаючы пытанне аб незалежнасці ад Мексікі адкрытым (пры гэтым заходняя частка сучаснага Тэхаса працягвала мець невыразны юрыдычны статус). У канцы 1836 года была прынята канстытуцыя (якая пацвярджае права рабаўладання ), і Тэхас быў абвешчаны рэспублікай. Першым прэзідэнтам стаў Сэм Х'юстан. Пасля неаднаразовага перамяшчэння сталіцы цэнтрам улады быў абраны ў 1837 годзе Х'юстан . Рэспубліка Тэхас атрымала міжнароднае прызнанне. Пры гэтым працягваліся рэйды мексіканцаў у Тэхас. 5 сакавіка 1842 года атрад мексіканцаў колькасцю больш за 500 чалавек, кіраваны Рафаэлем Васкесам, уварваўся ў Тэхас упершыню пасля рэвалюцыі; дайшоўшы да Сан-Антоніё, ён адступіў назад да Рыа-Гранды; 11 верасня 1842 гады паўтаратысячнае войска Мексікі, кіраваная Адрыянам Уоллем , захапіла частка Сан-Антоніё, але пазней адступіла, захапіўшы палонных. Сутыкненні працягваліся амаль 10 гадоў і залежалі ад таго, ці ўмацоўваліся пазіцыі мексіканскага ўрада або аслабляліся. ЗША афіцыйна ў гэтую барацьбу не ўмешваліся, хаця тысячы добраахвотнікаў у ЗША вербаваліся для дапамогі тэхасцам. Узброеныя канфлікты паміж Мексікай і Тэхаскай рэспублікай былі спынены не столькі далучэннем апошняй да ЗША у 1845 годзе, колькі перамогай ЗША ў Амерыкана-мексіканскай вайне 1846—1848, якая цалкам падавіла супраціўленне і тэрытарыяльныя прэтэнзіі Мексікі. Калі Тэхас аддзяліўся ад Мексікі, ён першапачаткова меў намер стаць рана ці позна часткай ЗША (хоць у асяроддзі тэхас таксама існавала ідэя пашырэння Тэхаса, з ператварэннем яго ў велізарную дзяржаву з тэрыторыяй да Ціхага акіяна ).

Згодна з дагаворам ад 29 снежня 1845 года Тэхас стаў 28-м штатам ЗША. Раней амерыканскі ўрад двойчы (у 1837 і 1844 гадах) адхіляў просьбу аб далучэнні, аднак у 1844 годзе прэзідэнтам ЗША стаў Джэймс Полк , які з'яўляўся прыхільнікам далучэння.

Тэхас з'яўляецца першай і дагэтуль адзінай міжнародна прызнанай незалежнай дзяржавай, якая наўпрост прынятая ў склад ЗША ў якасці штата — раўнапраўнага члена саюза. Маючы высокі статус, Тэхас пры ўваходжанні ў ЗША абгаварыў некаторыя асаблівасці, унікальныя для ЗША. Па-першае, усе землі і нетры штата засталіся належаць народу штата, у Тэхасе не было федэральных земляў. Па-другое, з-за асцярог палітычнай нестабільнасці, Тэхас абгаварыў магчымасць падзелу на пяць штатаў. У 2009 годзе Рык Пэры , які займаў тады пасаду губернатара штата, заявіў аб наяўным у Тэхаса праве на выхад са складу ЗША, аднак такое права ставіцца пад сумненне [9] .

Другая палова XIX стагоддзі

Пры ўступленні ў склад ЗША тэрыторыя Тэхаса ўключала ў сябе ўсе землі сучаснага штата Тэхас, а таксама незаселеныя паўночныя ўчасткі, якія па дамове ад 9 верасня 1850 года былі перададзены ўраду ЗША ў якасці выплаты знешняга доўгу Тэхаса (10 мільёнаў долараў). Пасля гэтыя федэральныя тэрыторыі былі падзеленыя паміж будучымі штатамі Нью-Мексіка , Каларада , Аклахома , Канзас і Ваёмінг .

Нягледзячы на ​​тое, што ўсім жыхарам і ветэранам бітваў у Тэхасе выдаваліся зямельныя надзелы і іншыя льготы, асаблівага прыліву імігрантаў не было. Былі створаны спецыяльныя агенцтвы па вярбоўцы эмігрантаў з Еўропы: існавалі нямецкія, французскія, шведскія і галандскія агенцтвы. Самая актыўная іміграцыя ішла з Германіі (пра гэта кажуць назвы многіх гарадоў - Фрэдэрыксберг , Альдорф, Нью-Браўнфэлс і інш.). Пасля еўрапейскіх рэвалюцый 1848 года да нямецкіх перасяленцаў далучыліся палякі, шведы, нарвежцы, чэхі і французы. Іміграцыя расла аж да Другой сусветнай вайны.

У гады Грамадзянскай вайны Тэхас знаходзіўся ў складзе Канфедэрацыі (23 лютага 1861 года на рэферэндуме жыхары Тэхаса прагаласавалі за аддзяленне ад ЗША 46129 галасамі супраць 14697 - 76%). Аднак губернатар Сэм Х'юстан адмовіўся прынесці прысягу Канфедэрацыі, і Канвенцыя сабрала новы ўрад штата. Менавіта ў Тэхасе - 12 траўня 1865 года - адбылася апошняя бітва Грамадзянскай вайны (тэхасцы яшчэ не ведалі, што войскі Канфедэрацыі на чале з генералам Робертам Лі здаліся 9 красавіка ў Віргініі ). У 1870 годзе Кангрэс ЗША паўторна ўключыў Тэхас у склад краіны. У 1876 годзе была прынята сучасная канстытуцыя Тэхаса.

XX стагоддзе

Набліжэнне пыльнай буры ў раёне Стратфарда (1935)

У пачатку XX стагоддзя на тэрыторыі Тэхаса і Мексіканскага заліва былі выяўлены значныя запасы нафты , якія перафарміравалі эканоміку штата (да Другой сусветнай вайны ў Тэхасе пераважала фермерская жывёлагадоўля і земляробства). У 1910-20-я гг. прыгранічная тэрыторыя Тэхас падвяргалася нападам з боку мексіканскіх бандытаў, якія карысталіся смутай Мексіканскай рэвалюцыі. У гады Вялікай дэпрэсіі штат таксама перажываў рэзкае зніжэнне якасці жыцця; да гэтага дадаліся шматлікія пыльныя буры ў 30-я гг., выкліканыя засухай і няправільнай культывацыяй земляў. Усё гэта прывяло да значнага адтоку насельніцтва з Тэхасу.

Пасля Другой Сусветнай вайны Тэхас стаў адным з цэнтраў навуковых тэхналогій, адукацыі і прамысловасці. У Х'юстане размясцілася адміністрацыя НАСА і Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана з Цэнтрам кіравання палётамі. У 60-я гг. Тэхас стаў паступова адмаўляцца ад сегрэгацыйнай сістэмы , – працэс, які заняў больш за дзесяцігоддзе.

22 лістапада 1963 гады ў Даласе быў забіты прэзідэнт Джон Кэнэдзі . Злачынства да гэтага часу не мае адназначнага тлумачэння. Яго пост заняў віцэ-прэзідэнт Ліндан Джонсан , былы сенатар ЗША ад Тэхаса .

Геаграфія

Размяшчэнне

Тэхас мяжуе са штатамі Нью-Мексіка (на захадзе), Аклахома (на поўначы), Луізіяна (на ўсходзе) і Арканзас (на паўночным усходзе). Паўднёва-заходняя мяжа Тэхаса праходзіць па рацэ Рыа-Грандэ , якая падзяляе ЗША і Мексіку. На паўднёвым усходзе Тэхас абмываецца Мексіканскім залівам .

Усходняя і паўднёвая частка Тэхаса размяшчаюцца на Прымексіканскай нізіне (узбярэжжа Мексіканскага заліва); падвышаючыся на захадзе яна пераходзіць у плато Эдуардc (да 835 м) і Льяна-Эстакада (да 1200 м). На крайнім захадзе пачынаюцца адгор'і Скалістых гор (вышынёй да 2665 м).

Найбуйнейшыя рэкі Тэхаса: Рэд-Рывер , Трыніці , Бразос , Каларада і Рыа-Грандэ; мноства дробных рэк у цэнтральнай і заходняй частках часта перасыхаюць.

Большая частка Тэхаса (цэнтр і поўнач) уяўляе сабою раўніны, пакрытыя хмызняком, усё больш радзеючым на захад, дзе пачынаюцца стэпы і пустыні. На ўсходзе і паўднёвым усходзе захаваліся саваны і дубова-хваёвыя лясы (участкі крайняга паўднёвага ўсходу, на мяжы з Луізіянай значна забалочаныя).

Дзякуючы сваім памерам і геалагічным асаблівасцям, такім як разлом Балканес, Тэхас змяшчае разнастайныя ландшафты, агульныя як для паўднёвых, так і для Паўднёва-Заходніх рэгіёнаў ЗША. [10]

Клімат

Кліматычна Тэхас уяўляе дзве зоны: на поўдні (уздоўж узбярэжжа) субтрапічны , гарачы, на крайнім поўдні пераходзячы ў трапічны; у цэнтральнай і паўночнай частках кантынентальны з гарачым летам і прахалоднай зімой (сярэдняя тэмпература студзеня ад 1 да 15 ° C, ліпеня ад 25 да 30 ° C). Ападкі меншаюць па кірунку з усходу на захад ад 1000–1300 мм да 200–300 мм у год. Для Тэхаса характэрны частыя віхраслупы ў цэнтральнай частцы і эпізадычныя трапічныя цыклоны на ўзбярэжжа, якія прыводзяць да сур'ёзнага ўрону.

Флора і фауна

Тэхас багаты на разнастайнасць фауны і флоры. Самымі шматлікімі жывёламі з'яўляюцца каёты, алені і браняносцы. У Тэхасе некалькі нацыянальных запаведнікаў. Таксама ў прыгарадах можна ўбачыць грымучых змей. У гарах насяляюць пумы і скарпіёны.

Найбуйнейшыя населеныя пункты

Паводле звестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША за 2010 год, у штаце налічваецца 25 гарадскіх агламерацый , дзве з якіх (Далас— Форт-УэртАрлінгтан і Х'юстан— ГалвестонБразорыя ) уваходзяць у дзясятку найбуйнейшых у ЗША [11] . Праз Тэхас праходзяць адзінаццаць міжштатных аўтамагістраляўI-10 , I-20 , I-27 , I-30 , I-35 , I-37 , I-40 , I-44 , I-45 , I-69 і I-110 , якія злучаюць штат з Нью-Мексіка, Аклахомай, Арканзасам і Луізіянай. У Тэхасе маюцца таксама чатыры колцавыя трасы дапаможных міжштатных аўтамагістраляў – I-635 (Далас), I-820 (Форт-Уэрт), I-610 (Х'юстан), I-410 (Сан-Антоніа).

Адміністрацыйная сістэма і палітыка

Будынак Капітолія ў Осціне

Асновы адміністрацыйнай арганізацыі штата

Сумесная рэзалюцыя аб далучэнні Тэхаса да ЗША, прынятая кангрэсам у 1845 годзе, дае штату ўнікальнае права падзяліць сваю тэрыторыю на некалькі розных штатаў, лікам да пяці.

Губернатар Тэхаса - рэспубліканец Грег Эбат . Гэты пост ён заняў у студзені 2015 года, перамогшы на выбарах у снежні 2014 года прадстаўніцу дэмакратычнай партыі Уэндзі Дэвіс. У Сенаце штат прадстаўляюць два рэспубліканцы — Тэд Круз (з 2013 года) і Джон Корнін (з 2002 года).

Современная конституция Техаса , принятая в 1876 году, вторая по величине среди всех штатов. Как и многие другие конституции штатов, она чётко разделяет ветви власти и включает свод прав в основной текст (Первая Статья). Свод прав Техаса длиннее и более детализирован по сравнению со сводом прав США, он также включает некоторые техасские особенности.

Исполнительная ветвь власти состоит из губернатора , вице-губернатора (лейтенант-губернатора), инспектора общественных отношений, уполномоченного по земле, верховного прокурора, уполномоченного по сельскому хозяйству, железнодорожной комиссии из трёх человек, представителей народного образования и Секретаря штата.

За исключением Секретаря штата (которого назначает губернатор с согласия сената), все остальные должности — выборные. Также в штате немалую роль играют государственные правления и комиссии. Частично по причине большого аппарата чиновников, власть губернатора ограничена по сравнению с губернаторами других штатов и президентом США. Больше власти сосредоточено в руках вице-губернатора, который возглавляет сенат штата и создаёт сенатские комитеты и группы. Губернатор управляет полицией штата и имеет право накладывать вето на законы, утверждённые законодательными собраниями. Он также назначает членов исполнительных и судебных коллегий.

Высший орган законодательной власти Техаса, равно как любого другого штата за исключением Небраски , двухпалатный парламент . В палате представителей 150 человек, в сенате — 31. Глава нижней палаты парламента — спикер, во главе сената стоит вице-губернатор. Палата представителей собирается на регулярные заседания лишь один раз в два года.

Судебная система Техаса имеет репутацию одной из самых сложных в мире, причина тому — многочисленные уровни судебных инстанций и нюансы перекрывающих друг друга юрисдикций. В Техасе есть два суда высшей инстанции: Высший Суд Техаса — который рассматривает дела частных лиц — и Техасский Уголовный Суд. За исключением некоторых муниципальных образований, судьи всех уровней выбираются на местах голосованием, после чего должность утверждается губернатором. Департамент уголовного правосудия штата расположен в Хантсвилле .

В составе Техаса 254 округа , управляемых выборными комиссиями. Во главе такой комиссии стоит окружной судья, избираемый населением округа.

Политика штата

В политике Техаса в настоящий момент доминирует Республиканская партия , которая имеет большинство мест в техасском Сенате и Палате Представителей. Каждый избранный глава исполнительной власти — республиканец, равно как и каждый избранный член обоих судов высшей инстанции. Демократам не удавалось выиграть выборы в Техасе с 1994 года. Подавляющее большинство выбранных в Техасе конгрессменов — республиканцы, оба сенатора также республиканцы.

Сепаратистские явления

6 марта 2011 года перед зданием Конгресса (парламента) в столице штата Техас Остине прошла демонстрация с требованием независимости штата. Причиной этого собравшиеся в первую очередь называли растущий национальный долг США. Демонстрация была приурочена ко дню независимости Техаса.

Организатором акции выступила малочисленная, но активная политическая организация « Республика Техас ». При этом сообщается, что в акции принимали участие и республиканцы, и демократы.

В 1836 году Техас стал независимым от Мексики государством. В 1845 году он заключил договор с США о вхождении на правах очередного штата в эту страну. В гражданской войне между северными и южными штатами 1861—1865 годах Техас участвовал на стороне южан, выступив против Вашингтона.

Члены « Республики Техас » считают, что в 1845 году эта территория была незаконно аннексирована Вашингтоном и в настоящее время находится под его оккупацией. Участники движения сформировали собственные правительство, судебную систему и правоохранительные органы. Кроме того, они подали судебные иски на крупные суммы против правительства США за «подрыв благосостояния Техаса».

Рик Перри , бывший губернатором с 2000 по 2015 годы, ещё весной 2004 года угрожал выходом Техаса из состава США. «У нас много сценариев, — заявил он тогда. — У нас великая страна, и у нас нет ни одной причины распускать наш союз. Но если Вашингтон продолжит совать нос в дела народа США, понятно, какой может быть итог всего этого. Техас — уникальное место, весьма независимое по своему духу».

В 2012 году, после переизбрания на второй срок Барака Обамы , на сайте Белого дома была размещена петиция к администрации президента США о мирном выходе из состава государства. К данной петиции впоследствии присоединились граждане ещё по меньшей мере 20 штатов. Эти обращения к президенту стали первым массовым «сепаратистским» протестом после выхода из состава США в 1861 году шести штатов Юга, которые не голосовали за новоизбранного президента Авраама Линкольна . Авторы петиций сослались на положения Декларации Независимости и Конституции США , а также на «пренебрежение федерального правительства» экономическими вопросами и «вопиющие нарушения прав граждан США». Однако в итоге петицию подписали 125 746 человек, что составляет менее 0,5 % от общего населения Техаса.

Эканоміка

До Второй мировой войны в экономике Техаса преобладало сельское хозяйство. После второй мировой войны штат стал стремительно индустриализироваться. Его экономика (по состоянию на 2000 год) базируется в основном на информационных технологиях, нефтегазовой отрасли, выработке и экспорте электроэнергии, сельскохозяйственной деятельности и обрабатывающей промышленности. Два основных экономических центра: мегаполисы Хьюстон и Даллас— Форт-Уэрт , помимо них значительную экономическую роль играют Сан-Антонио и Эль-Пасо . Основная специализация Хьюстона — нефтехимическая промышленность и космические технологии (здесь базируется NASA ), в то время как Даллас является центром информационных технологий и сельскохозяйственной промышленности.

В зоне побережья Мексиканского залива развиты рыболовство, нефтедобывающая промышленность, а также туристический бизнес. В центральной и западной частях располагаются скотоводческие фермы и аграрные хозяйства ( кукуруза , хлопок ). Северо-западная часть штата поделена между множеством мелких частных нефтедобывающих компаний. Игорный бизнес на территории Техаса запрещён.

В 2009 году валовой продукт Техаса составил 1145 млрд дол. США [12] . Рост экономики штата подогревается наличием широкого спектра рабочих мест, низкой стоимостью проживания, высоким уровнем жизни, отсутствием налога штата, льготным налогообложением бизнеса и слабым вмешательством в бизнес со стороны государства. Также немаловажным аспектом является благоприятный климат [ источник не указан 3852 дня ] .

Параўнальная ацэнка

Британский еженедельник The Economist отмечает, что наиболее близким аналогом Техаса по ВВП является Россия: $1,144 трлн и $1,232 трлн соответственно (2009) [12] . Правда, уже в 2012 году разница составила почти 50 % — $1397,4 млрд. [13] у Техаса против $2030 млрд у России [14] .

В 2015 году Техас существенно обошёл Россию по ВВП(номинал) — $1,639 трлн и $1,325 трлн соответственно.

Адукацыя

В Техасе находятся пять ведущих университетов страны — Техасский технологический университет в Лаббоке , Техасский университет в Остине (в его систему входят 9 академических университетов) и Техасский университет A&M в Колледж-Стейшене , соперничество между которыми идёт со времён их основания в период XIX века — начала XX века, а также Университет Райса и Хьюстонский университет (оба в Хьюстоне). Также в Техасе располагается множество медицинских институтов высокого уровня.

Культура

Культура Техаса вобрала в себя множество этнических и внешних региональных традиций, благодаря непрекращающейся иммиграции из других штатов и стран, при этом многие культурные институты Техаса (спорт, музыка, архитектура, кухня и др.) были порождены пограничным положением штата (близость с Мексикой).

Спорт

Первое в мире родео прошло в Пекосе, штат Техас. [15]

Дэмаграфія

В 1990-х годах Техас обогнал штат Нью-Йорк , до этого находившийся на втором месте по численности населения. По оценкам на 2018 год, население штата составляет 27 885 195 человек [16] . По данным на 2004 год в Техасе проживает 3,5 миллиона (15,6 %) человек, родившихся за пределами США (из них приблизительно 1,2 миллиона нелегальных иммигрантов). Данные переписи населения показывают, что в Техасе проживают 7,8 % детей до 5 лет, 28,2 % до 18 лет, и 9,9 % старше 64 лет. Женщины составляют 50,4 % населения.

Национальный и расовый состав

Большинством являются потомки англо-саксов и немцев, а также мексиканцы. В последние годы растёт число переселенцев азиатских корней, особенно в таких городах, как Хьюстон и Даллас. В Техас приезжают переселенцы из Китая , Вьетнама , Индии , Южной Кореи , Японии , Тайваня , Пакистана и других стран.

Наиболее представленными этническими группами Техаса являются мексиканцы (31,6 %), афроамериканцы (11,8 %), немцы (11 %), ирландцы и англичане (по 8 %). На юго-востоке штата имеются компактные поселения французов (до 600 тыс. чел.) и чехов (до 200 тыс. чел.), в городах много итальянцев (400 тыс. чел.) и поляков (200 тыс. чел.). Парадоксальным образом, такой крупный штат как Техас, имеет всего 3 индейских резервации , крайне ничтожных по территории, что явилось следствием техасской политики XIX века: ещё среди лидеров Республики Техас было мнение, что индейцы должны подвергнуться истреблению как варварская раса, не поддающаяся цивилизации (тогда было популярным мнение, что «белый и краснокожий никогда не уживутся вместе»). Индейцы также сами подавали повод — вплоть до середины 1860-х они совершали атаки на белых — однако, как правило, после нарушений обязательств самими белыми поселенцами. К концу 1870-х годов все крупнейшие племена эмигрировали из Техаса. За период с 2000 по 2010 гг. население штата выросло на 20,6 %, в том числе латиноамериканцы — на 65 %, европейцы — на 4,2 %.

По данным на 2010 год в современном Техасе представлены следующие расы [17] :

Помимо этого, 37,6 % населения составляет крупнейшее национально-языковое меньшинство, латиноамериканцы США всех рас [18]

Рэлігія

Согласно данным по вероисповеданию среди жителей Техаса 58 % протестантов , 28 % католиков , 1 % христиан прочих конфессий, 2 % представителей нехристианских религий. 11 % населения — атеисты . Из протестантских церквей самые крупные баптисты (21 % населения), методисты (8 %) и пятидесятники (3 %) (Техас один из штатов, входящих в так называемый Библейский пояс ).

Факты

  • Над Техасом в разные времена развевались 6 флагов: французский Флёр-де-Лис , испанский , мексиканский , флаг Республики Техас , флаг Конфедеративных Штатов Америки и, наконец, США .
  • Капитолий штата Техас , находящийся в Остине , в целом повторяет внешний вид вашингтонского , но облицован розовым гранитом и сверху украшен статуей Свободы, держащей в руках техасскую звезду. Как губернаторские здания некоторых других южных штатов, техасский Капитолий обращён к югу, а не к северу. Здание техасского Капитолия выше вашингтонского и несколько менее массивно.
  • Столица штата Техас переезжала 15 раз.
  • В Техасе наиболее активно применяется смертная казнь по сравнению с другими штатами, где она используется. По состоянию на 14 сентября 2019 года Техас казнил 566 из 1505 человек, казненных в США с 1976 года (более 30 % казненных при населении менее 10 % от всей страны) [19] [20] .

Нататкі

  1. Одинокая звезда Техаса . Lenta.ru . Дата абарачэння: 25 сакавіка 2020.
  2. 2020 Census Apportionment Results .United States Census Bureau (April 26, 2021). Дата обращения: 29 апреля 2021. Архивировано 26 апреля 2021 года.
  3. Злучаныя Штаты Амерыкі // Атлас свету / склад. і падрыхт. да выд. ВКА «Картаграфія» ў 2009 г.; гл. рэд. Г. В. Пазняк . - М .: ПКО «Картаграфія»: Анікс, 2010. - С. 168-169. - ISBN 978-5-85120-295-7 (Картаграфія). - ISBN 978-5-488-02609-4 (Онікс).
  4. Техас // Словарь географических названий зарубежных стран / отв. рэд. А. М. Камкоў . - 3-е выд., Перараб. і дад. — М. : Недра , 1986. — С. 365.
  5. Паказальнік геаграфічных назваў // Атлас свету / склад. і падрыхт. да выд. ВКА «Картаграфія» ў 2009 г.; гл. рэд. Г. В. Пазняк . — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 245. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). - ISBN 978-5-488-02609-4 (Онікс).
  6. 2020 Census Apportionment Results .United States Census Bureau (April 26, 2021).
  7. Gross domestic product (GDP) by state (millions of current dollars) . Bureau of Economic Analysis. Дата абарачэння: 8 снежня 2017.
  8. Alexandra Hanson-Harding. Texas . — Children's Press, 2001. — 80 с. — ISBN 978-0-516-22322-3 .
  9. Радио «Свобода» об отделении Техаса
  10. Andrew Sansom. Water in Texas: An Introduction . — University of Texas Press, 2008-08-01. - 335 с. — ISBN 978-0-292-71809-8 .
  11. TOTAL POPULATION. Metropolitan areas (англ.) . Decennial Census 2010 . US Census Bureau. Дата абарачэння: 10 красавіка 2020.
  12. 1 2 The Economist: «US equivalents»
  13. {{Wayback|url=http://weic.info/ekonomicheskie_stati/gosudarstvo/VVP_dohody_i_naselenie_Soedinennyh_Shtatov_Ameriki_SSHA_po_shtatam |date=20150205095519 }} ВВП, доходы и население Соединённых Штатов Америки [США] по штатам.с
  14. {title} .
  15. View Atlas Data (недоступная ссылка) . Atlas.thc.state.tx.us. Дата обращения: 11 апреля 2010. Архивировано 4 сентября 2015 года.
  16. Demographic and housing estimates (англ.) . 5-Year American Community Survey 2018 . US Census Bureau. Дата абарачэння: 8 красавіка 2020.
  17. Race (англ.) . Decennial Census 2010 . US Census Bureau. Дата абарачэння: 27 сакавіка 2020.
  18. Hispanic or Latino origin (англ.) . Decennial Census 2010 . US Census Bureau. Дата абарачэння: 27 сакавіка 2020.
  19. Execution Database (англ.) . Death Penalty Information Center. Дата абарачэння: 14 верасня 2019.
  20. Смертная казнь в США: тенденция к отмене... | Докипедия . www.dokipedia.ru. Дата абарачэння: 3 кастрычніка 2019.

Спасылкі

  • texas.gov (англ.) — официальный сайт штата Техас